Кадыров Iабдул-Хьамидан кIант Ахьмад-Хьаьжа
Солтамурадов Iадланан Джалил,
11 «А» классан дешархо
Соьлжа-ГIалин МБЙХь
«Гимнази № 5»
Нохчийн меттан,
литературин хьехархо
Исаков Наврдин Бирлант
Го чIагIбеш, улло дIахIитта
Бакъ-харцо цацанах литта
Шайн некъаш хилийта нийса,
Кханене онда гIулч тийса…
Ахьмад-Хьаьжа Кадыров
Нохчийн Республикин хьалхара Президент, Россин Турпалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжа (Дала гIазот къобалдойла цуьнан) Делах чIогIа тешаш волу бусулба, дерриге а дуьненна вевзаш волу Iеламстаг, кхетаме, хьуьнаре политик, майра бIаьхьо, шен доьзалан дика да, хета тарло, кхин хIун хила деза стагехь аьлла?! Къонах! ХIун ду те къонах бохург? Мила ву иза – къонах хила хьекъал, ницкъ, доьналла кхаьчнарг?
ХIора стаг уггар хьалха шен доьзалехь Iема оьзда, ийманехь, собаре, хьекъале хила. Къонах кхиар дений, нанний совгIат хилла ца Iаш, махкана а совгIат ду. Кадыров Ахьмад-Хьаьжас Iилманан хазнаш карайерзочу хенахь, цо сатийсинарг дацара цунна тIехIоьттинарг. Делахь а, нохчийн халкъана чолхе йеъначу заманахь йуьстаха ца сецаш, машарехьа кхайкхам беш йукъавелира турпала-кIант. Оцу муьрехь доьналла, хьикмат, майралла, собар, ийман, къинхетам болуш стаг вара оьшуш.
Тхан нохчийн меттан кабинет чохь мехала библиотека йу. Керла арадевлла журналаш а, газеташ а хуьлу цу чохь. 2022-чу шарахь арадаьллачу «Йаздархо» журнала тIехь йийшира ас Кадыров Ахьмад-Хьаьжин байташ. Оцу кепара могIанаш вовшахтасалур дарий шен Даймохк шен сих дIаэбина ца хилча. Суна чIогIа дагах кхийтира уьш:
Хьомсара Нохчийчоь – дай баьхна латта!
Мокхаза берд санна, даим хьо латта!
Халонаш, баланаш хьуна тIехIиттина,
Амма хьо къар ца луш, къийсамна гIиттина.
Ахьмад-Хьаьжин дахар массо а хенахь шен халкъан кхолламех доьзна хилла. Орцахвала да воцуш, доьхна-даьржина хьийзачу адамна орцахвала а, сирлачу кханене догдохийла кхолла а, маршонан серло гайта а ницкъ кхочу цуьнан. И воцург цхьа а хIуттур вацара иштта беза мохь шена тIелаца. Машарехьа цо хаьржина некъ къобалбеш, эзарнаш кегийрхой, герзаш охьа а дохкуш, цунах дIакхийтира. Машаран мостагIий къар беш, халкъ а, Нохчийчоь а паргIатйаккхаран, когахIотторан новкъа схьавогIу иза. ТIаьхьо Ахьмад-Хьаьжас йаздийр ду хIара могIанаш:
Волурий со, дуьхьал ца ваьлча,
Халкъ Iин йисте хIоьттича,
Iедал Iеса даьлча,
Нехан кортош чу
Харц Iилманан соьла доьттича,
Волурий со, дуьхьал ца ваьлча?!
Бакъдерг ца аьлча?!
Кадыров Ахьмад-Хьаьжас олура: «Сан герз бакъдош ду, оцу герзана хьалха гIорасиз ду муьлхха а эскар». Иза хилла аьлла хета суна цуьнан дахаран коьрта толам. Ахьмад-Хьаьжа шен къоман кIант вара. Цуьнан санна цунах дог лозуш стаг хила а хиллий техьа олий, дагатосу. Ша Iеламстаг хиларе терра, харцо ца йезаш, бакъонна тIегIерташ, харцлуьйш волчуьнга йуьхьдуьхьал «хьо харц лоь!» олуш хилла цо.
Ша нохчийн халкъе бинчу кхайкхамехь боху цо: «Халкъ тIом оьшуш дац… Тахана нохчийн халкъана оьшург барт а бу, цхьаалла а йу». Нохчийн бакъонаш ларйан ницкъ кхочу цуьнан. Тешаме, майра, хьанала, похIме хилла ца Iаш, тоьллачу турпалхочун некъ бу Ахьмад-Хьаьжас бинарг. БIо ца къажош, муьлха а шена тIедеана гIуллакх кхочушдеш, гIийла-мискачун накъост хилла, халкъан а, мехкан а дола деш, халачу некъаца схьавогIу иза. Цунах теша а тешна, цхьабарт хилла цунна тIаьхьа а хIоьттина, шен къастам бира халкъо – Россица цхьаьна хила. Ткъа таханлерчу дийно вайна гойту иза цхьаъ бен йоцу нийса гIулч хилла хилар. Нохчийн халкъана хьалхабевллачу тхьамданех Ахьмад-Хьаьжа дуьххьарлераниг вара нохчийн халкъан хьокъехь дуьненахь кхоллайелла харц ойла хийца а, иза (халкъ) дуьненна ма-дарра дIадовзийта а араваьлларг. И сийлахь декхар тIех дика кхочушдина хилар билгало йу хIара дешнаш:
Хьан дуьхьа лела тхо, даларх а ца кхоьруш,
Хьан дуьхьа къахьоьгу, хан-зама ца лоьруш,
Тхан ницкъаш, тхан хьуьнарш хьуна ду лерина.
Довхачу хьан даго тхан дахар кхелина.
Халкъан турпалхо даим веха адамийн дегнашкахь. Ахьмад-Хьаьжас болийна некъ нийса а, беркате а хиларан билгало йу таханлерчу вайн мехкан исбаьхьа кхиар. Кадыров Ахьмад-Хьаьжин турпалчу дахаран некъан беркате стоьмаш бу вай бIаьрг мел тоьхначохь гуш Нохчийн Республикехь. Уьш кхиорехь хаддаза, ша ца кхоош, къахьоьгуш, схьавогIу Ахьмад-Хьаьжин кIант Рамзан а.
2004-чу шеран хIутосург беттан 9-чу дийнахь халкъан мостагIаша йамартлонца тешнабехк бира Ахьмад-Хьаьжина. Иза боккха эшам бара хьалкъана а, махкана а. Шен халкъан дуьхьа гIазотехь дIакхелхира Ахьмад-Хьаьжа (Дала гIазот къобалдойла цуьнан). Бакъду, турпалхой леш бац, уьш беха даима адамийн эсехь!
